ابراهيم اصلاح عربانى
520
كتاب گيلان ( فارسى )
با كمك گروه موسيقى و نوازندگان محلى آنها را اجرا نمودند . شاعران ترانهسرا ، آهنگسازان ، موسيقيدانان ، نوازندگان و خوانندگان هنرمند گيلانى را مىتوان « خادمين ادبيات آهنگين گيلان » لقب داد . زيرا هميشه در سراسر قلمرو گويش گيلكى در گيلان ، خدمات شايستهاى در حفظ و ترويج زبان مادرى و گويش بومى ارائه دادهاند . آنان اعتقاد دارند كه اجراى برنامههاى هنرى و خواندن اشعار آهنگين محلى ، قادر خواهد بود ، گويشهاى محلى را از آسيب بدور نگهدارد و به سوى پويائى سوق دهد . از اينرو ترانههاى محلى و گيلكى سرودهاى آهنگين ، در گيلان جايگاه ويژهاى دارد كه قابل بحث و بررسى عميق است . احمد عاشورپور فارغ التحصيل دانشكدهء كشاورزى كرج به تشويق حبيب الله بديعى و مير نقيبى ، ذوق خوانندگى خود را آزمايش كرد . اولين آهنگ گيلكى او « حاج خانمى » نام داشت . وى در سال 1322 به راديو راه پيدا كرد و چون عضو انجمن ملى موسيقى بود با استاد صبا و يارانش هم همكارى داشت . استاد صبا اولين كسى بود كه هنگام اجراى برنامه در رشت ، صدا و كارهاى عاشورپور را تأئيد كرد و او را به راديو برد . مهندس احمد عاشورپور نخستين هنرمند گيلانى است كه از طريق راديو تهران ترانه و آهنگ گيلكى اجراء كرده است . بعد از گشايش راديو رشت در سال 1335 و افتتاح تلويزيون مركز رشت در 8 ارديبهشتماه 1349 خوانندگان ديگرى از گيلان برخاستند كه با اجراى اشعار آهنگين گيلكى ، نامشان بر سر زبانها افتاد . وى كه به عنوان يك خوانندهء پيشكسوت در تاريخ موسيقى گيلان مطرح است ، دستى هم در سرودن ترانه « تصنيف » داشت . مجموعهء ترانههاى او كه به چاپ رسيده است « ثريّا » نام دارد . ترانههاى : ثريا ، للى ، زبيده ، شوخ و شنگه و واجارگه لاكوى نام چند ترانه است كه در اين مجموعه چاپ گرديده است . خوانندگانى كه بعد از عاشورپور از گيلان برخاستند و به شهرت رسيدند عبارتند از : حسين قرهخانى ، مهدى نيك فرجام ، على بوستانچى آبكنارى ، بانو شمس ، شاپور جفرودى ، فريدون پوررضا ، نادر گلچين ، ناصر مسعودى ، فرامرز زريوند ، سليم تحويلدارى ، سعيد تحويلدارى ، ليدا قهرمانيان ، آليس ساتوريانس ، سيد على زيباكنارى ، هادى طاهباز ، رفعتى نرگستانى ، منصور فانى ، فرامرز دعائى ، جواد شجاعىفرد ، نسترن ، نيلوفر ، اصغر حيدرى پورامينى ، بهمن حسينزاده ، رمضانى ، عذرخواه ، تورج ، روحانگيز ، عليرضا شوريده ، شهرام غواصّ ، شهيدى ، محمود امينزاده و حسين مظفّرى . صداى شاعران و خوانندگان به گويش گيلكى . . . شعر گيلكى وقتى با ملودى و آهنگهاى بومى و محلى ارائه شود ، طرفداران بسيارى پيدا مىكند . در كنار آثار ادبى گيلكى و اشعار محلى گيلكى كه به صورت مكتوب ارائه مىشود ، برخى آثار گيلكى نيز با ابتكار شاعران گيلكى سرا ، بر روى نوار ضبط مىگردد . اولين اثر در اين زمينه : « صداى شاعر » 6 نوار از سرودههاى شيون فومنى شاعر بااحساس گيلانى است كه با عنوان عمومى « گيله اوخان » به طور متناوب پخش شد . تاكنون از سرودههاى محمد ولى مظفّرى چهار نوار ، از سيد على زيباكنارى يك نوار و از رحيمى نيز يك نوار با عنوان « كل شريف » در دسترس دوستداران قرار گرفته است . ترديدى نيست كه ضبط نوار اشعار شاعران گيلكىسرا و پخش آن در بين مردم ، باعث رواج گويش گيلكى و نيز دريافت انديشههاى لطيف فردى و اجتماعى شاعران گيلك مىشود . امّا اين كار سودمند ، قادر نخواهد بود مانند ادبيّات مكتوب گيلكى فراگير شود و در تاريخ ادبيات گيلكى نيز ، جايگاهى بيابد ! زيرا نوار اشعار گيلكى جزو ادبيات گفتارى و شفاهى به شمار مىآيد و اگر اين نوع نوارها دفترچه و كتابچه ضميمه نداشته باشند ، از عمر طولانى برخوردار نخواهند شد . نتيجهء اين كار ، زمينهء كار پژوهشگران و محققان ادبيات نوشتارى و مكتوب گيلان را دچار مشكل مىسازد و روند ادبيات نوشتارى را كند مىكند . شعر گيلكى ، از آغاز مشروطيت به بعد با همهء فراز و نشيبها در طول زمان سيرى مطلوب و حركتى همهسويه ( از نظر مضمون و محتوى ) داشته است . به اين اميد كه گيلانيان هنردوست و ادبپرور به زبان و گويشهاى اقليمى خود ، بيشتر عشق بورزند و با آفرينشهاى ادبى و چاپ و انتشار آثار گيلكى ، يادگارهاى ارزندهء فكر و انديشههاى خود را به صورت مكتوب ، تحويل نسلهاى آينده دهند . شرح احوال و آثار شاعران و بزرگان شعر گيلكى را به دوستداران شعر و ادب مخصوصا افراد باذوقى كه مىخواهند با شعر گيلكى ، رابطهء معنوى برقرار كنند تقديم مىكنيم : شرح حال و نمونهء آثار شاعران گيلكىسرا سيد شرفشاه ( پير شرفشاه ) پدر شعر گيلكى سيد شرفشاه دولائى ( پير شرفشاه ) عارف و شاعر قرن هشتم هجرى است . وى نخستين شاعر گيلانى است كه به گيلكى شعر گفته و ديوان اشعارى از خود به يادگار گذاشته است . اشعار سيد شرفشاه در قالب دوبيتى ( چهار مصرع ) و به صورت هجائى سروده شده است . اين نوع دوبيتى شرفشاه ، مشهور به « چهاردانه » هاى شرفشاهى است كه خارج از اوزان عروضى ، ولى داراى وزن هجائى است . تعداد چهاردانههاى پير شرفشاه در حدود 772 شماره است . بيش از يك دهه از كشف ديوان اشعار پير شرفشاه ، پدر شعر گيلكى مىگذرد . ديوان كامل او در بخارست پايتخت رومانى پيدا شد و عينا توسط دكتر محمد على صوتى به صورت عكسى چاپ و منتشر گرديد . نمونهء چهاردانههاى سيد شرفشاه شاه شرفما آب سر راه كونما * وضو به دريا گيرما ، نماز به كعبه خوانما دوزخ چه سگه كه من از او ، واهمه كونما * شاه محمد پاجه ميره جا واكونما برگردان به فارسى شرفشاهم و بر روى آب راه مىروم